به گزارش خبرنگار سرویس زنان «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ به گفته کارشناسان بهزیستی زنان بنابر دلایلی چون طلاق، فوت و یا اعتیاد همسر مسئولیت تامین معاش خانواده را به تنهایی بر عهده گرفته اند و یا زنانی که اصطلاحا بد سرپرست نامیده می شوند از مشکلات خاص خودشان رنج میبرند.زنانی که در ظاهر همسر دارند اما در واقع به تنهایی مسئولیت یک خانواده را بر عهده گرفته اند.
در این میان لازم است به گروهی دیگر از زنان اشاره کنیم که متاهل نیستند اما وظیفه نگهداری و تامین معیشت پدر و مادر و خانواده بر عهده آنهاست. زنان سرپرست خانوار تا پیش از این به گونه ای دیگر خطاب میشدند؛زنان بی سرپرست.و امروز با افزایش آگاهی های صورت گرفته در جامعه و نیز کنش های مثبت و موثر زنان سرپرست خانواده در جامعه مدنی شاهد جایگاهی هر چند کم برای این دسته از زنان در اجتماع و نظام حقوقی و حتی تصمیمات حکومتی هستیم.
از تامین حداقل معیشت تا توانمندسازی
از جمله وظایف حکومت ها رسیدگی به اقشار آسیب پذیر و نگه داشتن آنها در زیر چتر حمایتی حکومت است.زنان سرپرست خانوار به دلیل پذیرش نقش های مختلف از جمله نان آوری،سرپرستی خانواده و انجام همزمان نقش های زنانه و مردانه به زنانی قوی تبدیل شده اند اما این مسئله باعث کاهش بار مسئولیت حکومت نسبت به این قشر نمی شود.
یکی از مهم ترین این برنامه ها باید در نظر گرفتن بیمه ای برای حمایت از این زنان برای از کار افتادگی، بازنشستگی و... باشد. بیمه های اجتماعی عموما متکی بر درآمد دولتی است اما از آنجایی که بخش قابل توجهی از زنان سرپرست خانوار در مشاغلی مشغول به فعالیت هستند که شامل این گروه نمیشود لازم است تا مساعدتی از جانب حکومت نسبت به تامین بیمه برای این دسته از زنان و افراد تحت تکفل شان لحاظ شود.
توزیع بسته های کمک معیشتی از جمله اقدامات مقطعی است که برای حمایت از زنان سرپرست خانوار انجام شده است اما باید توجه داشت که توزیع چندباره بسته های معیشتی نمی تواند پر کننده خلاء های اقتصادی موجود در سبد کالای مصرفی این زنان و خانواده شان باشد.اتخاذ سیاست های حمایتی مستمر و تامین بیمه برای زنان سرپرست خانوار از آن دست اقداماتی است که در دراز مدت می تواند در راستای توانمند سازی این زنان موثر واقع شود.
توانمندسازی زنان سرپرست خانوار و آموزش مهارت ها
از جمله مشکلاتی که زنان سرپرست خانوار با آن روبرو هستند فقدان مهارت است. مهارت هایی که منجر به درآمد زایی برای این زنان شود از جمله مسائل مهمی است که باید در برنامه های حمایتی از زنان سرپرست خانوار لحاظ شود. بخش زیادی از جامعه زنان سرپرست خانوار نیز تحصیلات لازم برای ورورد به عرصه فعالیت های اجتماعی و اقتصادی توامان را ندارند و یا تحصیلاتی دارند که نمیتوانند از آنها درآمدزایی کنند.
با توجه به شرایط اقتصادی که در آن قرار گرفته ایم مسئله مهارت پررنگ تر از تحصیلات خود را به ما نشان میدهد و بررسی ها هم نشان میدهد که آن دسته از زنانی که با تکیه بر مهارت خود وارد بازار کسب و کار شده اند موفق تر عمل کرده اند.در راستای حمایت از مهارت های این دسته از زنان لازم است تا بخش تعاونی وزارت کار و رفاه اجتماعی نگاه ویژه ای به این دسته از زنان و اعطای تسهیلات ویژه به آنان داشته باشد. از آنجایی که تعاونی های وزرات کار اولویت تخصیص تسهیلات به زنان را دارا بودن گواهینامه از فنی و حرفه ای میدانند لازم است تا با گسترش مراکز فنی و حرفه ای و تبلیغات گسترده زنان سرپرست خانوار را نسبت به این اقدام که میتواند باعث توانمند سازی آنان شود را آگاه کنیم.
کارگاه های آموزشی و مهارت افزایی شهرداری ها نیز با هزینه های کم گزینه های مناسبی برای مهارت افزایی زنان هستند که البته لازم است تا آگاهی بخشی در مورد برگزاری این کلاس ها بیشتر شود.
اما بخش دیگری از زنان سرپرست خانوار نیز هستند که در روستاهایی دور از امکانات شهری زندگی می کنند و از اینگونه امکانات محروم. برای حل این مسئله لازم است تا بخشداری ها و دهیاری ها با استعانت از از واحد های حکومتی بزرگتر زمینه را برای توامند سازی این دست از زنان نیز فراهم کنند.
فشار مضاعف معضلات اجتماعی بر شانه های زنان سرپرست خانوار
۱. فشار اقتصادی؛ مسئله اقتصادی در واقع مهم ترین مسئله ای است که زنان سرپرست خانوار در زندگی روزمره خود با آن مواجه هستند و فشار این مسئله در حدی است که دیگر گروه های اجتماعی زنان سرپرست خانوار را با این مشکل می شناسند. عمده این زنان دارای فرزندانی هستند که همین مسئله بار مسائل اقتصادی را برایشان سنگین تر می کند. بررسی ها نشان میدهد که حدود ۶۰ درصد از هزینه های خانواده ای که زنان سرپرست آن هستند صرف خوراک و پوشاک و هزینه مسکن(نیاز های اولیه) شده و تنها ۲۷ درصد از هزینه های زندگی صرف مواردی چون تحصیل و آموزش و درمان میشود.
۲. ناامنی های اجتماعی؛ در جامعه ما که بعنوتن جامعه ای سنتی و مبتنی بر عرف، زنان بخش زیادی از روابط و امنیت اجتماعی خود را در ترتباط با مردان به دست می آورند، یک زن تنها که خود باید نقش های مردانه را نیز برای حفظ خانواده اش بر عهده بگیرد با نا امنی های متعدد اجتماعی روبروست.زنان سرپرست خانوار بیشتر در معرض خشونت و ناامنی های اقتصادی و اجتماعی هستند. درخواست های نا متعارف و غیر اخلاقی برخی کارفرمایان از این زنان و تقاضای ازدواج نامطلوب زنان سرپرست خانوار را با نا امنی هایی روبرو میکند که گاها توان مقابله با آن را ندارند و بعلت فشارهای اقتصادی ناچارا مجبور به تحمل شرایط نامطلوب کاری هستند.
۳. مشکلات عاطفی؛ در بسیاری از موارد زنان به دلیل از دست دادن همسر و یا طلاق و جدایی رنج و آسیب های روانی زیادی را متحمل میشوند.این زنان بعلت فشار کاری و نیز تاثیرات مسائل اجتماعی اغلب تفریحات چندانی ندارند یا در واقع فشار های اقتصادی و اجتماعی به آنها اجازه داشتن تفریح را نمی دهد. زنان سرپرست خانوار بدلیل وابستگی افراد تحت تکفل شان به آنها غالبا از حق مسلمی مثل ازدواج مجدد و برقراری یک رابطه عاطفی محروم میشوند و این خلاء آنان را به لحاظ روحی آزار میدهد و آسیب پذیر می کند. تحقیقاتی که دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی انجام داده موید این است که این زنان نسبت به سایر هم جنسان خود میزان استرس بیشتری را تجربه کرده و از کیفیت پایین تری در سبک زندگی خود نیز رنج میبرند.
۴. عدم حمایت زنان سرپرست خانوار از سوی خانواده ها و اطرافیان؛ زنان سرپرست خانوار به مراتب با دخالت های بیشتری از جانب اطرافیان دست و پنجه نرم می کنند. آنان بعنوان سرپرست فرزندان خود و یا سرپرست والدین خود گاها متحمل فشارهایی از جانب اطرافیان آن هم تنها بعلت زن بودن شان میشوند.مشکلاتی که از مسئله ارث و قیمومت فرزندان در خصوص فوت همسر ناشی میشود نیز از جمله مسائل خاص زنان سرپرست خانوار است که نیاز به راهکارهای حقوقی و پر کردن خلاء های قانونی دارد.
زنانی با نقاب های مردانه
زنان سرپرست خانوار بعلت تحمل فشار های روانی و آسیب های اجتماعی و تنگناهای اقتصادی زودتر از دیگر زنان با انواع بیماری ها و پیری روبرو میشوند.زنانی که گاها تنها برای گذران زندگی و زنده ماندن مجبور به تلاشی شبانه روزی هستند دیگر ویژگی های زنانه شان را از دست داده اند و تنها تنها به یکی از چرخ دنده های اقتصاد تبدیل شده اند. این زنان بیش از آنکه نیازمند دلسوزی و ترحم و تصویب بخشنامه هایی که عملا مغفول می مانند باشند نیازمند سیاست هایی هستند که علاوه بر توانمند سازی شان حافظ کرامت و شانیت انان هم باشد و امنیت اجاماعی و اقتصادی این زنان را توامان ضمانت کند. علاوه بر آن با توجه به آن که این زنان علاوه بر نقش مادری باید ایفا کننده نقش پدر در خانواده باشند باید شرایطی لحاظ شود تا بتوانند اوقات بیشتری در کنار فرزندان خود بگذرانند و ساعات کاری مشابه با دیگر افراد را نداشته باشند.
گزارش از ریحانه پناهی
